Wilhelminaboek

Bijzonder Nijverdals fotoalbum in Koninklijk Huisarchief

‘U gelieve tevens eenige monsters mede te brengen van het duurste carton dat U hebt om photographieën op te plakken.’

Aldus eindigde de brief die G. Salomonson Hzn, directeur van de Koninklijke Stoomweverij (KSW) en -Bleekerij (KSB) te Nijverdal, op 3 augustus 1895 verstuurde aan de Amsterdamse kalligraaf Antonie Grevenstuk. Salomonson schreef deze woorden omdat hij een fotoalbum wilde laten maken, dat hij wilde aanbieden aan koningin Wilhelmina wanneer zij samen met haar moeder koningin regentes Emma een kennismakingsbezoek aan Overijssel zou brengen in september 1895. Een dag voordat hij zijn brief aan Grevenstuk schreef, had Salomonson aan de Commissaris der Koningin in Overijssel verzocht of het programma van het koninklijk bezoek aan de overhandiging van het album aangepast kon worden. De vorstinnen zouden namelijk op 4 september per trein van Zwolle naar Enschede reizen. Besloten werd dat de trein vijf minuten zou stoppen op het station te Nijverdal. Salomonson mocht zijn album aanbieden, maar hij mocht geen toespraak houden want dan zou het oponthoud te lang duren.

Het muziekkorps van de KSW, dat aanwezig was bij de overhandiging van het fotoalbum op het station. Bij aankomst van de trein werd het Wilhelmus gespeeld, bij vertrek de psalm ‘Dat ’s Heeren zegen op U daal’. Een koor van duizend fabrieksarbeid-(st)ers stond langs het spoor opgesteld en zong de tekst.

Antonie Grevenstuk, één van de beroemdste kalligrafen van het land, leverde in korte tijd een bijzonder werkstuk af: een cassette in boekvorm, waarvan de band is bekleed met koningsblauw velours en voorzien van zilverbeslag. De binnenkant is gevoerd met witte zijde. De foto’s, vermoedelijk gemaakt door een Almelose fotograaf, zijn op losse vellen wit karton geplakt waarin een zilveren rand is gestanst rondom de foto. Grevenstuk schreef de bijschriften bij de foto’s en maakte ook de fraai gekalligrafeerde opdracht voorin het album. Verder schreef hij aparte bladen met bijzonderheden over heden en verleden van het bedrijf en met de namen van de bestuursleden.

Het gebouw van de Coöperatieve Winkelvereniging. Deze foto werd als eerste door Salomonson naar Grevenstuk gestuurd, maar ontbreekt in het exemplaar van het Koninklijk Huisarchief. In het KSW-exemplaar is de foto wel opgenomen.

De kosten voor het album bedroegen 425 gulden, een enorm bedrag voor die tijd. Salomonson had het er graag voor over, want persoonlijk contact met het Koninklijk Huis bevestigde zijn vooraanstaande rol in de samenleving op sociaal en economisch gebied. Anderzijds was het aanbieden van een fotoalbum een goed middel om in een kort tijdsbestek de onderneming onder de aandacht te brengen en te laten zien hoe modern de bedrijven waren. Het album bevatte niet alleen bedrijfsfoto’s, maar ook afbeeldingen van de door Salomonson gebouwde arbeiderswoningen, de school en de coöperatieve winkelvereniging.

Het interieur van de opmaak- en pakkamer van witte goederen (KSB). De arbeidsters lijken allemaal hun zondagse kledij te dragen.

Of de jonge koningin Wilhelmina het fotoalbum ooit bekeken heeft, is niet bekend. Het is echter wel bewaard gebleven in het Koninklijk Huisarchief. Salomonson was zo tevreden over het album dat hij enkele maanden later nog een tweede, eenvoudiger exemplaar liet maken. Dit is bewaard gebleven in het archief van de KSW, dat tegenwoordig is ondergebracht bij het Historisch Centrum Overijssel. De foto’s geven ons nu een mooie indruk van de industrie in Nijverdal aan het einde van de negentiende eeuw, al moeten we ons natuurlijk wel realiseren dat dit het geïdealiseerde beeld is dat Salomonson graag wilde laten zien.

Het album bevat niet alleen foto’s, maar ook enige tekeningen. Deze tekening is gemaakt door Antonie Grevenstuk en toont het fabriekscomplex van de KSW met de kenmerkende sheddaken. In het KSW-exemplaar is deze tekening niet opgenomen.

Leeuwarder Courant 6 september 1895

Al waren de vorstinnen maar vijf minuten in Nijverdal, Salomonson kreeg wel landelijke aandacht voor zijn bedrijf door de overhandiging van zijn fotoalbum, zie bijvoorbeeld:

Nieuwe Tilburgsche Courant, 08-09-1895:

BINNENLAND. De Koninginnen in Overijsel en Drente.

Het nieuws van den dag : kleine courant, 04-09-1895:

Tweede Blad. De Koninginnen in Overijsel. Zwolle, 3 Sept. HET BEZOEK AAN DEN HOOFDCURSUS.

 Leeuwarder Courant, 06-09-1895:

Waarvan hiernaast een afdruk van het artikel

Door Francis van den Berg

 

Indien u het Wilhelmina-album wilt bewonderen, klikt u hier voor de directe link in ons archief.